Một nhà thiết kế trẻ vẽ chiếc váy suông dáng chữ A, cần tà váy xoè cứng cáp. Ra chợ vải, cô chọn một cây lụa màu đúng ý. Váy may xong, tà rũ xuống ôm lấy chân, dáng chữ A biến mất. Rập không sai, đường may không sai. Vải sai.
Với nhà thiết kế thời trang, vải không phải thứ chọn sau khi vẽ xong. Nó là một nửa của thiết kế.
Hai họ vải lớn: dệt thoi và dệt kim
- Dệt thoi (woven): sợi dọc và sợi ngang đan vuông góc. Ít co giãn (trừ khi pha sợi đàn hồi), giữ khối tốt, mép cắt dễ tưa sợi. Ví dụ: kaki, kate, lụa tơ tằm, linen, denim, voan.
- Dệt kim (knit): một hoặc nhiều sợi tạo thành các vòng móc vào nhau. Co giãn tự nhiên, ôm người, mép cắt ít tưa nhưng có thể quăn. Ví dụ: thun cotton, thun cá sấu, len dệt kim, nỉ.
Hai họ này cần hai cách làm rập và may khác nhau. Rập áo dệt kim ôm người thường nhỏ hơn số đo cơ thể (độ cử động âm), trong khi rập áo dệt thoi phải rộng hơn số đo để cử động được.
Ba kiểu dệt thoi cơ bản
| Kiểu dệt | Đặc điểm | Ví dụ |
|---|---|---|
| Vân điểm (plain) | Sợi đan một lên một xuống, bề mặt phẳng, hai mặt giống nhau, bền | Kate, poplin, linen, voan |
| Vân chéo (twill) | Có đường chéo trên mặt vải, mềm hơn, ít nhăn hơn, che bẩn tốt | Kaki, denim, gabardine |
| Vân đoạn (satin) | Sợi nổi dài trên mặt, bóng, rũ mềm, dễ xước sợi | Satin, lụa satin |
Nhìn gần mặt vải dưới ánh sáng nghiêng là thấy kiểu dệt. Đó là thông tin đầu tiên cho biết vải sẽ đứng dáng hay rũ.
Thành phần sợi
- Cotton: thấm hút, thoáng, dễ nhăn, co rút khi giặt nếu chưa xử lý.
- Linen (lanh): rất thoáng, mát, nhăn nhiều, đó cũng là nét đặc trưng.
- Lụa tơ tằm: mềm, rũ, bóng tự nhiên, cần giặt nhẹ nhàng.
- Polyester: bền, ít nhăn, rẻ, kém thấm hút nên dễ bí nóng.
- Viscose, rayon: gốc xenlulo tái sinh, rũ mềm như lụa, mát, nhưng yếu khi ướt và dễ co.
- Spandex (sợi đàn hồi): vài phần trăm pha vào đã tạo độ co giãn đáng kể.
Vải pha kết hợp ưu nhược điểm. Cotton pha polyester ít nhăn hơn cotton thuần nhưng kém thoáng hơn; cotton pha một ít spandex co giãn nhẹ, ôm dáng quần jean.
Định lượng vải (gsm)
Định lượng là khối lượng một mét vuông vải, tính bằng gram (gsm). Con số này cho biết vải dày mỏng tương đối:
- Dưới khoảng 100 gsm: rất nhẹ, như voan, lụa mỏng, áo sơ mi mùa hè.
- Khoảng 100–200 gsm: nhẹ tới vừa, như sơ mi, váy, áo thun mỏng.
- Khoảng 200–300 gsm: vừa tới dày, như quần kaki, áo thun dày, váy đứng dáng.
- Trên khoảng 300 gsm: dày, như denim nặng, nỉ, dạ, áo khoác.
Định lượng không nói hết về độ rũ: một tấm viscose 180 gsm rũ hơn nhiều so với tấm kaki cùng 180 gsm. Luôn cầm vải lên xem.
Các phép thử nhanh tại cửa hàng vải
- Thử rũ: cầm một góc vải, để phần còn lại rơi tự do. Vải tạo nếp nhỏ, mềm, rơi thẳng là vải rũ; vải tạo nếp to, chĩa ra là vải đứng.
- Thử nhăn: vò chặt một góc vải trong nắm tay 10 giây, thả ra. Nếp còn rõ là vải dễ nhăn.
- Thử co giãn: kéo vải theo chiều ngang, chiều dọc và chiều xéo 45 độ. Vải dệt thoi co giãn chủ yếu theo chiều xéo.
- Thử xuyên sáng: đặt tay dưới vải và nhìn dưới ánh sáng, vải trắng mỏng có thể cần lót.
- Thử mép cắt: kéo sợi ở mép, xem có dễ tưa không, để quyết định kiểu may mép.
Canh sợi: vì sao vải cắt xéo lại ôm dáng
Canh sợi dọc chạy song song mép biên vải, ít co giãn nhất, là hướng thường đặt dọc theo chiều dài cơ thể. Canh xéo (bias) nghiêng 45 độ so với canh dọc, co giãn và rũ nhất. Váy cắt canh xéo ôm theo đường cong cơ thể mà không cần chiết ly, nhưng tốn vải hơn và khó may hơn vì mép dễ giãn.
Đặt rập lệch canh sợi vài độ là lỗi phổ biến làm ống quần xoắn sau vài lần giặt.
Co rút: luôn giặt thử trước
Nhiều loại vải tự nhiên và viscose co rút sau lần giặt đầu. Quy trình tối thiểu cho mẫu may thử:
- Cắt một mẫu vải vuông, ví dụ 50 × 50cm, đánh dấu chiều dọc.
- Giặt và phơi đúng cách người dùng sẽ làm.
- Đo lại hai chiều, tính phần trăm co.
- Hoặc giặt xử lý co cả cây vải trước khi cắt, hoặc cộng phần co vào rập.
Bài tập: thư viện vải cá nhân
- Xin hoặc mua mẫu nhỏ 20–30 loại vải khác nhau (chợ vải thường có vải vụn giá rẻ).
- Dán mỗi mẫu lên một thẻ bìa, ghi: tên gọi, kiểu dệt, thành phần nếu biết, định lượng ước lượng, kết quả thử rũ và nhăn.
- Xếp theo hai trục: đứng dáng tới rũ, mỏng tới dày.
- Khi thiết kế, chọn vị trí trên hai trục đó trước, rồi mới đi tìm vải cụ thể.
Việc nên làm tiếp theo: lấy ba món đồ bạn thích nhất trong tủ, đọc nhãn thành phần, làm năm phép thử nhanh trên chính chúng. Bạn sẽ hiểu vì sao mình thích chúng, và đó là điểm bắt đầu để chọn vải cho thiết kế của mình có lý do.
Câu hỏi thường gặp
Vải dệt thoi và dệt kim khác nhau thế nào?
Vải dệt thoi có sợi dọc và ngang đan vuông góc, ít co giãn, giữ dáng tốt. Vải dệt kim tạo từ các vòng sợi móc vào nhau, co giãn tự nhiên, ôm người. Hai loại cần cách làm rập và may khác nhau.
gsm của vải là gì?
Là định lượng vải, tức khối lượng một mét vuông tính bằng gram. Con số càng lớn vải càng dày tương đối, nhưng không nói hết về độ rũ.
Vải cắt canh xéo là gì?
Là cắt vải theo hướng nghiêng 45 độ so với canh sợi dọc. Vải cắt xéo co giãn và rũ nhất, ôm theo đường cong cơ thể, nhưng tốn vải và khó may hơn.
Làm sao biết vải có bị co sau khi giặt?
Cắt một mẫu vuông, đo, giặt và phơi như cách dùng thật rồi đo lại để tính phần trăm co. Có thể giặt xử lý cả cây vải trước khi cắt hoặc cộng phần co vào rập.
Vải nào mặc mát cho thời tiết nóng?
Các loại sợi tự nhiên và tái sinh thấm hút như linen, cotton, viscose thường mát hơn polyester. Kiểu dệt thưa và định lượng nhẹ cũng giúp thoáng hơn.
