Hai bạn cùng lớp ra trường cùng năm. Một bạn vào một agency quảng cáo, năm đầu làm cho gần hai mươi thương hiệu, về nhà muộn, học được rất nhiều cách làm khác nhau. Bạn còn lại vào bộ phận thiết kế của một công ty bán lẻ, năm đầu làm cho một thương hiệu duy nhất, hiểu sâu về khách hàng của mình, nhưng thấy tay nghề nhích chậm. Sau ba năm, cả hai đều thấy mình đã chọn đúng, và cả hai đều từng nghĩ mình chọn sai.
Không có con đường nào tốt nhất. Có con đường hợp với giai đoạn và tính cách của bạn.
Ba mô hình
- Agency (công ty dịch vụ thiết kế, quảng cáo, studio): làm cho nhiều khách hàng bên ngoài.
- In-house (bộ phận thiết kế nội bộ): làm cho chính sản phẩm, thương hiệu của doanh nghiệp.
- Tự do (freelance): tự nhận dự án, tự quản lý khách hàng, tài chính, thời gian.
So sánh theo những điều người mới quan tâm
| Tiêu chí | Agency | In-house | Tự do |
|---|---|---|---|
| Đa dạng dự án | Cao | Thấp tới vừa | Phụ thuộc khả năng tìm khách |
| Chiều sâu hiểu sản phẩm | Vừa | Cao | Thấp tới vừa |
| Người hướng dẫn | Thường có giám đốc sáng tạo, thiết kế cấp cao | Tuỳ quy mô, có khi làm một mình | Hầu như không |
| Nhịp làm việc | Nhanh, nhiều hạn gấp | Ổn định hơn, theo kế hoạch | Không đều, lúc dồn lúc vắng |
| Thu nhập | Ổn định theo lương | Ổn định theo lương | Biến động, cần quỹ dự phòng |
| Kỹ năng ngoài thiết kế cần có | Trình bày, làm việc nhóm | Làm việc liên phòng ban, hiểu kinh doanh | Bán hàng, đàm phán, kế toán cơ bản |
Agency: học nhanh nhờ áp lực
Ưu điểm lớn nhất của agency với người mới là mật độ học. Bạn tiếp xúc nhiều ngành, nhiều đề bài, nhiều người làm nghề giỏi hơn mình, và được sửa bài liên tục. Portfolio dày lên nhanh.
Mặt trái: nhiều dự án làm tới giai đoạn trình bày rồi dừng, bạn ít thấy thiết kế của mình sống ra sao sau khi ra thị trường. Nhịp nhanh dễ dẫn tới kiệt sức nếu không biết giữ giới hạn.
Hỏi khi phỏng vấn: ai sẽ trực tiếp hướng dẫn mình? Một tuần điển hình của vị trí này thế nào? Tỷ lệ dự án đi tới sản xuất là bao nhiêu?
In-house: sâu và gắn với kết quả
Làm in-house, bạn thấy thiết kế của mình vận hành: bao bì trên kệ, giao diện có người dùng thật, số liệu bán hàng thay đổi. Bạn hiểu sâu một ngành, học cách làm việc với marketing, kinh doanh, kỹ thuật. Với UX/UI, in-house ở doanh nghiệp công nghệ là nơi học nghề rất tốt vì được theo sản phẩm lâu dài.
Mặt trái: có thể lặp lại, dễ bị kéo vào việc sản xuất hàng loạt (làm biến thể ấn phẩm) thay vì thiết kế. Ở doanh nghiệp nhỏ, bạn có thể là nhà thiết kế duy nhất, không có ai hướng dẫn.
Hỏi khi phỏng vấn: bộ phận thiết kế có bao nhiêu người, ai là người có kinh nghiệm nhất? Nhà thiết kế có được tham gia từ khâu định hướng hay chỉ nhận việc cuối cùng?
Tự do: tự chủ nhưng phải tự lo mọi thứ
Làm tự do ngay từ khi ra trường hấp dẫn vì tự do về thời gian và chọn dự án. Thực tế, người mới làm tự do thường gặp ba khó khăn: không có người sửa bài nên tay nghề chững lại, dành nhiều thời gian tìm khách và đòi tiền hơn thiết kế, và thu nhập không đều.
Làm tự do phù hợp hơn khi bạn đã có vài năm kinh nghiệm, một mạng lưới khách quen, và biết định giá công việc của mình. Nếu vẫn muốn bắt đầu tự do sớm, hãy:
- Có quỹ dự phòng đủ sống vài tháng.
- Tìm một người làm nghề có kinh nghiệm để xin góp ý định kỳ.
- Dùng quy trình brief, báo giá, nghiệm thu rõ ràng ngay từ dự án đầu.
- Chọn một mảng hẹp để người khác nhớ tới bạn.
Những kỹ năng quyết định năm đầu, dù ở đâu
- Nhận góp ý không phòng thủ: nghe hết, hỏi lại cho rõ, rồi mới giải thích.
- Ước lượng thời gian: ghi lại mỗi việc thực tế mất bao lâu so với dự kiến. Sau vài tháng bạn sẽ ước lượng đúng hơn nhiều.
- Hỏi sớm: bí quá nửa giờ thì hỏi, đừng im lặng tới sát hạn.
- Tổ chức file để người khác mở tiếp được.
- Viết: email ngắn gọn, ghi chú bàn giao rõ ràng.
Chuyển hướng không phải thất bại
Nhiều người làm agency vài năm rồi chuyển in-house để đi sâu, hoặc làm in-house rồi ra làm tự do khi đã có tên tuổi trong ngành. Con đường thường gặp là: bắt đầu ở nơi có người hướng dẫn, tích luỹ kỹ năng và mạng lưới, rồi chọn mô hình phù hợp với cuộc sống mình muốn.
Bài tập tự định hướng
- Viết ra ba điều bạn muốn học nhất trong năm đầu đi làm.
- Viết ra hai điều bạn không chịu được (ví dụ làm đêm thường xuyên, làm một mình).
- Với mỗi mô hình, chấm xem nó đáp ứng ba điều muốn học và tránh hai điều không chịu được tới đâu.
- Tìm hai người đang làm ở mô hình có điểm cao nhất, hẹn nói chuyện 30 phút, hỏi về một tuần làm việc thật của họ.
Việc nên làm tiếp theo: từ bây giờ, mỗi lần làm xong một việc thiết kế, ghi một dòng gồm tên việc, thời gian dự kiến, thời gian thực tế. Dù bạn chọn agency, in-house hay tự do, bảng ghi chép này sẽ là công cụ giúp bạn làm việc đúng hạn và định giá công sức của mình chính xác hơn.
Câu hỏi thường gặp
Mới ra trường nên làm agency hay in-house?
Agency cho mật độ học cao nhờ nhiều dự án và người hướng dẫn, in-house cho chiều sâu về một sản phẩm và thấy thiết kế vận hành thật. Chọn theo điều bạn muốn học nhất và nhịp làm việc bạn chịu được.
Sinh viên mới ra trường có nên làm freelance ngay?
Có thể nhưng khó hơn vì thiếu người sửa bài, phải tự tìm khách và thu nhập không đều. Nếu làm, cần quỹ dự phòng, người góp ý định kỳ và quy trình làm việc với khách rõ ràng.
Làm thiết kế in-house là gì?
Là làm trong bộ phận thiết kế nội bộ của một doanh nghiệp, thiết kế cho chính sản phẩm hoặc thương hiệu của doanh nghiệp đó thay vì cho khách hàng bên ngoài.
Kỹ năng nào quan trọng nhất năm đầu đi làm thiết kế?
Nhận góp ý không phòng thủ, ước lượng thời gian, hỏi sớm khi bí, tổ chức file gọn gàng và viết email, ghi chú rõ ràng.
Khi phỏng vấn vị trí thiết kế nên hỏi gì?
Hỏi ai sẽ trực tiếp hướng dẫn, một tuần làm việc điển hình ra sao, bộ phận có bao nhiêu người, nhà thiết kế tham gia từ khâu nào và tỷ lệ dự án đi tới sản xuất.
