Mỗi mùa thi, có những thí sinh vẽ ở nhà rất đẹp nhưng vào phòng thi chỉ hoàn thành được hai phần ba bài. Có những thí sinh nét vẽ không bay bổng nhưng bài nào cũng hoàn chỉnh, tỷ lệ đúng, sáng tối rõ, và điểm cao hơn. Thi năng khiếu không phải cuộc thi xem ai có tài bẩm sinh; nó đo những kỹ năng luyện được trong một khoảng thời gian cố định.
Bài này viết cho người chuẩn bị thi vào các ngành thiết kế và kiến trúc có môn vẽ. Đề thi và cách chấm cụ thể khác nhau theo từng trường, luôn đọc thông báo tuyển sinh của trường bạn nhắm tới.
Hai dạng bài phổ biến
- Hình họa: vẽ bằng chì một mẫu có thật hoặc tưởng tượng, thường là tượng thạch cao, tĩnh vật khối cơ bản, hoặc người. Đo khả năng dựng hình, tỷ lệ, sáng tối.
- Bố cục màu (trang trí màu): sắp xếp hình mảng theo một đề tài hoặc một chủ đề trang trí, dùng màu. Đo khả năng bố cục, phối màu, ý tưởng.
Mỗi trường có thể thi một hoặc cả hai, và yêu cầu chất liệu (chì, bột màu, màu nước) khác nhau.
Hình họa: dựng hình quan trọng hơn tô bóng
Thứ tự ưu tiên khi chấm hình họa thường là: bố cục trên tờ giấy, tỷ lệ và dựng hình, sáng tối và khối, cuối cùng mới là độ mịn và chi tiết. Nhiều thí sinh đảo ngược: tô bóng rất kỹ trên một hình sai tỷ lệ.
Quy trình dựng hình:
- Đặt bố cục: xác định hình chiếm bao nhiêu phần tờ giấy, lệch về phía nào. Hình quá nhỏ hoặc cắt mép giấy là lỗi mất điểm ngay từ đầu.
- Khung lớn: vẽ hình bao ngoài bằng các nét thẳng, đo tỷ lệ cao/rộng bằng que đo (bút chì cầm thẳng tay).
- Trục và đường dựng: trục đối xứng, đường ngang qua các điểm mốc.
- Chia mảng lớn rồi mới vào chi tiết.
- Kiểm lại tỷ lệ sau mỗi bước bằng cách lùi xa nhìn bài.
Sáng tối: năm vùng giá trị
Trên một khối được chiếu sáng từ một hướng, có năm vùng cần phân biệt: vùng sáng nhất, vùng sáng, vùng chuyển (bán sáng), vùng tối riêng của khối, và bóng đổ. Thêm ánh phản quang nhẹ trong vùng tối.
Lỗi phổ biến:
- Tối ở mọi chỗ như nhau, bài bị “bẹt”.
- Ánh phản quang sáng quá, lấn cả vùng sáng.
- Bóng đổ không cùng hướng với nguồn sáng.
- Không để lại vùng giấy trắng nào, mất điểm sáng nhất.
Mẹo luyện: nheo mắt nhìn mẫu để thấy mảng sáng tối lớn, bỏ qua chi tiết.
Bố cục màu: ý tưởng, nhịp và hoà sắc
- Ý tưởng: đọc kỹ đề, xác định trọng tâm. Bài đẹp nhưng lạc đề mất nhiều điểm.
- Mảng chính – phụ: một mảng chính rõ ràng, các mảng phụ hỗ trợ. Mọi mảng to bằng nhau là bố cục yếu.
- Nhịp: lặp lại có biến đổi về hình, về màu, dẫn mắt đi trong bài.
- Hoà sắc: chọn một gam chủ đạo (nóng, lạnh, trung tính), có màu nhấn ở diện tích nhỏ. Dùng quá nhiều màu thuần cạnh nhau làm bài chói và rời rạc.
- Độ đều của màu: màu bột phải pha đủ, tô đều, không loang lổ nếu không cố ý.
Kế hoạch sáu tháng
| Giai đoạn | Hình họa | Bố cục màu |
|---|---|---|
| Tháng 1–2: nền tảng | Khối cơ bản (hộp, trụ, cầu, chóp), dựng hình và sáng tối trên khối đơn | Bài tập màu: pha màu, thang sáng tối một màu, bảng màu nóng lạnh |
| Tháng 3–4: tổng hợp | Tĩnh vật nhiều khối, tượng thạch cao đơn giản | Bố cục hình mảng theo đề, tập nhiều phương án phác nhỏ trước khi tô |
| Tháng 5: đúng dạng đề | Mẫu đúng dạng đề trường nhắm tới | Làm đề cũ, tự chấm theo thang tiêu chí |
| Tháng 6: thi thử | Bài đầy đủ trong đúng thời gian thi | Bài đầy đủ trong đúng thời gian thi |
Nguyên tắc số lượng: vẽ đều mỗi ngày tốt hơn vẽ dồn cuối tuần. Hai giờ mỗi ngày trong sáu tháng hiệu quả hơn nhiều so với mười giờ mỗi Chủ nhật.
Quản lý thời gian trong phòng thi
Chia thời gian trước khi vào thi. Với bài hình họa, một cách chia tham khảo: khoảng một phần tư thời gian cho bố cục và dựng hình, khoảng một nửa cho sáng tối và khối, phần còn lại cho hoàn thiện và kiểm tra. Đặt mốc giờ cụ thể và tuân theo, kể cả khi thấy phần đang làm chưa hoàn hảo. Bài hoàn chỉnh ở mức khá thường điểm cao hơn bài dở dang ở mức giỏi.
Những lỗi không liên quan tới tay nghề
- Không mang đủ dụng cụ dự phòng: chì các độ, tẩy, băng dính, màu, cọ.
- Chưa từng làm bài trên đúng khổ giấy và loại giấy của kỳ thi.
- Chưa luyện trong điều kiện ánh sáng và vị trí ngồi không lý tưởng.
- Đọc đề vội, bỏ sót yêu cầu về chất liệu hay kích thước.
Có cần đi lò luyện không
Lớp luyện thi có lợi thế: có mẫu thật, có người sửa bài, có bạn học để so sánh. Nhưng không phải điều kiện bắt buộc. Người tự học cần tối thiểu: mẫu khối thạch cao hoặc đồ vật đơn giản, đèn chiếu một hướng, và một người có chuyên môn xem bài định kỳ, ví dụ hai tuần một lần, để sửa lỗi trước khi thành thói quen.
Việc nên làm tiếp theo: tuần này, đặt một cái cốc và một quả cam dưới đèn bàn, vẽ trong đúng 90 phút theo quy trình năm bước dựng hình, rồi chụp bài và mẫu cạnh nhau. So sánh tỷ lệ trước tiên, sáng tối sau; đó là thứ tự người chấm sẽ nhìn bài của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Thi năng khiếu vẽ gồm những môn gì?
Tuỳ trường, thường gồm hình họa vẽ chì và bố cục màu hay trang trí màu. Một số trường chỉ thi một môn. Luôn đọc thông báo tuyển sinh của trường bạn nhắm tới.
Luyện thi vẽ mất bao lâu?
Với người chưa có nền tảng, khoảng sáu tháng luyện đều mỗi ngày là mốc hợp lý để nắm dựng hình, sáng tối và bố cục màu. Người có nền tảng có thể cần ít hơn.
Hình họa chấm điểm dựa trên gì?
Thường theo thứ tự bố cục trên giấy, tỷ lệ và dựng hình, sáng tối và khối, rồi mới tới độ hoàn thiện chi tiết. Tô bóng kỹ trên hình sai tỷ lệ vẫn mất nhiều điểm.
Có cần đi học lò luyện thi vẽ không?
Không bắt buộc nhưng có lợi vì có mẫu thật và người sửa bài. Người tự học cần mẫu, đèn chiếu một hướng và ai đó có chuyên môn xem bài định kỳ.
Làm sao để không bị thiếu thời gian khi thi vẽ?
Chia mốc thời gian cho từng giai đoạn trước khi vào thi, luyện bài đầy đủ trong đúng thời gian thi, và ưu tiên hoàn chỉnh bài hơn là trau chuốt một phần.
