Sinh viên năm hai được giao thiết kế một chiếc đèn bàn. Tuần đầu tiên, phần lớn nộp lên 3–5 bản vẽ rất kỹ, tô màu bằng bút dạ, có bóng đổ. Giảng viên hỏi: “Em đã vẽ bao nhiêu cái trước khi chọn ba cái này?” Câu trả lời thường là: đúng ba cái này.
Trong thiết kế công nghiệp, bản phác đẹp đầu tiên thường là ý tưởng đầu tiên nảy ra, và ý tưởng đầu tiên thường là cái người ta đã thấy ở cửa hàng. Phác thảo tồn tại để vượt qua giai đoạn đó.
Phác thảo để nghĩ, không phải để trình bày
Có hai loại phác thảo, dùng hai kỹ năng khác nhau:
- Phác thảo ý tưởng (ideation sketch): nhanh, nhiều, xấu cũng được, mục đích là khám phá. Người xem chủ yếu là chính bạn và nhóm.
- Phác thảo trình bày (presentation sketch): ít, chăm chút, có màu và bóng, mục đích là thuyết phục người khác.
Sai lầm của người mới là dùng tiêu chuẩn của loại hai cho loại một. Họ tẩy đi tẩy lại một đường cong, tốn 20 phút cho một hình, và chỉ ra được vài hình trong cả buổi.
Số lượng: vì sao cần năm mươi
Trong các xưởng thiết kế, không hiếm khi một dự án đồ gia dụng nhỏ đi qua hàng trăm phác thảo trước khi chọn hướng. Với bài tập sinh viên, năm mươi là con số vừa sức cho một buổi 2–3 giờ, mỗi hình 2–3 phút.
Năm mươi hình thường chia thành ba đợt rõ rệt:
- Hình 1–15: những gì bạn đã thấy. Đèn chân tròn, cần gập, chao nón.
- Hình 16–35: bắt đầu bí, buộc phải đổi câu hỏi. Đèn không có chân thì sao? Đèn kẹp vào kệ? Nguồn sáng là một dải thay vì một điểm?
- Hình 36–50: kết hợp và biến thể những ý khá nhất của đợt hai.
Nếu dừng ở hình 15, bạn không bao giờ tới được đợt hai.
Kỹ thuật tối thiểu để vẽ nhanh mà vẫn đọc được
Phối cảnh hai điểm tụ, đặt điểm tụ thật xa
Đồ vật cỡ cầm tay nhìn từ khoảng cách bình thường có độ méo phối cảnh rất nhẹ. Đặt hai điểm tụ ra ngoài mép giấy, xa nhau, để hình không bị méo như chụp ảnh góc rộng. Lỗi phổ biến nhất ở người mới là điểm tụ quá gần, chiếc máy sấy tóc trông như toà nhà chọc trời.
Bắt đầu từ hộp
Mọi sản phẩm vẽ từ một hộp chữ nhật trong phối cảnh, rồi cắt, vát, bo từ hộp đó. Hình trụ vẽ từ hai elip nằm trong hai mặt hộp. Nhờ hộp, tỷ lệ và phối cảnh của bạn đúng trước khi đi vào chi tiết.
Elip đúng trục
Trục nhỏ của elip luôn trùng trục của hình trụ. Chỉ nhớ một câu này đã sửa được một nửa số hình trụ trông “gãy”.
Ba độ đậm nét
- Nét mảnh: đường dựng hình, đường giao mặt.
- Nét vừa: đường bao chi tiết bên trong.
- Nét đậm: đường bao ngoài cùng và các cạnh tiếp giáp mặt đất.
Chỉ cần ba độ đậm này, hình đã có chiều sâu mà chưa cần tô bóng.
Tô bóng bằng ba giá trị
Chọn một hướng sáng cố định, thường từ trên bên trái. Mặt trên sáng nhất (để trắng), mặt hướng sáng xám nhạt, mặt khuất xám đậm. Một cây bút dạ xám nhạt và một cây xám đậm là đủ. Đừng tô bóng đổ phức tạp ở giai đoạn ý tưởng.
Vẽ ghi chú, không vẽ trang trí
Phác thảo ý tưởng tốt có nhiều chữ và mũi tên: “nút bấm lõm để không bấm nhầm khi cầm”, “khe tản nhiệt ở mặt dưới, không nhìn thấy”, “chân cao su chống trượt”. Kèm những hình nhỏ phụ: mặt cắt, bàn tay đang cầm, cơ cấu gập.
Một trang phác thảo nhiều ghi chú cho thấy bạn nghĩ về công năng. Một trang toàn hình đẹp không ghi chú chỉ cho thấy bạn vẽ đẹp.
Lọc từ năm mươi xuống ba
Dán tất cả lên tường. Đừng chọn ngay cái mình thích nhất. Chấm từng ý theo bốn tiêu chí, mỗi tiêu chí từ 1 đến 3:
| Tiêu chí | Câu hỏi |
|---|---|
| Giải quyết vấn đề | Có đáp ứng đúng nhu cầu trong đề bài không, hay chỉ lạ mắt? |
| Khác biệt | Có điều gì chưa thấy trên thị trường không? |
| Khả thi | Sản xuất được với công nghệ phổ thông, chi phí hợp lý? |
| Tiềm năng phát triển | Còn nhiều hướng để đào sâu, hay đã hết đất? |
Ba phương án được chọn nên khác nhau về hướng, không phải ba biến thể của cùng một ý. Nếu cả ba đều là đèn cần gập chỉ khác chao, bạn chưa có ba phương án, bạn có một phương án và hai lần vẽ lại.
Sai lầm hay gặp
- Chỉ vẽ một góc nhìn. Mặt sau và mặt dưới là nơi có cổng sạc, nút nguồn, chân đế, những thứ quyết định công năng.
- Không có tỷ lệ người. Không có bàn tay hay vật tham chiếu, không ai biết sản phẩm to bằng cái cốc hay bằng cái ghế.
- Vẽ bằng bút chì mềm rồi tẩy. Dùng bút bi hoặc bút kim: không tẩy được buộc bạn vẽ tiếp thay vì sửa.
- Chuyển sang máy tính quá sớm. Dựng hình 3D một ý tưởng mất vài giờ, trong thời gian đó bạn đã phác được vài chục ý.
Bài tập tuần này
- Chọn một vật gia dụng nhỏ: kéo, dụng cụ mở nắp chai, móc treo đồ, giá đỡ điện thoại.
- Luyện 20 phút: 30 hộp phối cảnh các góc khác nhau, 30 hình trụ đứng và nằm.
- Viết một câu đề bài có người dùng cụ thể, ví dụ “dụng cụ mở nắp cho người bị viêm khớp tay”.
- Phác 50 ý trong 2 giờ, mỗi hình tối đa 3 phút, có ghi chú.
- Chấm theo bảng bốn tiêu chí, chọn 3 hướng khác nhau.
- Vẽ lại 3 hướng đó mỗi hướng hai góc nhìn, có bàn tay cầm.
Việc nên làm tiếp theo: giữ một cuốn sổ phác thảo khổ A5 và mỗi ngày vẽ lại một vật trên bàn làm việc trong 10 phút, dựng từ hộp. Sau một tháng, tay bạn sẽ đủ nhanh để phác thảo theo kịp suy nghĩ, và đó là lúc phác thảo thật sự trở thành công cụ tư duy.
Câu hỏi thường gặp
Phác thảo thiết kế sản phẩm cần học những gì?
Tối thiểu cần phối cảnh hai điểm tụ, dựng hình từ hộp, vẽ elip đúng trục, ba độ đậm nét và tô bóng ba giá trị. Quan trọng hơn kỹ thuật là thói quen vẽ nhiều và ghi chú công năng.
Nên phác thảo bao nhiêu ý tưởng cho một sản phẩm?
Với bài tập sinh viên, khoảng 50 phác thảo nhanh là hợp lý trước khi chọn hướng. Những ý khác biệt thường chỉ xuất hiện sau khi đã vẽ hết các ý quen thuộc.
Nên dùng bút gì để phác thảo sản phẩm?
Bút bi hoặc bút kim để vẽ nét, thêm hai bút dạ xám nhạt và xám đậm để tô bóng. Tránh bút chì mềm vì dễ sa đà tẩy sửa.
Có nên phác thảo trên máy tính bảng không?
Được, nhiều nhà thiết kế dùng máy tính bảng và bút cảm ứng. Nhưng giai đoạn ý tưởng vẫn cần tốc độ, đừng dành thời gian cho lớp, màu và hiệu ứng.
Làm sao chọn phương án tốt nhất từ nhiều phác thảo?
Chấm theo tiêu chí giải quyết vấn đề, khác biệt, khả thi và tiềm năng phát triển. Chọn khoảng ba phương án khác hướng nhau để phát triển tiếp.
