Một cuốn catalogue 48 trang được dàn bằng cách kéo thả chữ và chỉnh tay từng trang. Đến vòng sửa thứ ba, khách đổi cỡ chữ thân bài từ 9,5pt lên 10pt “cho dễ đọc”. Người thiết kế mất hai ngày để chỉnh lại cả 48 trang, và vẫn sót chỗ vì tiêu đề trang 23 còn cỡ cũ.
Nếu cuốn catalogue được dựng bằng kiểu đoạn (paragraph style), việc đổi cỡ chữ mất mười giây. Ấn phẩm nhiều trang không được thiết kế từng trang; nó được thiết kế như một hệ thống, rồi nội dung được đổ vào hệ thống đó.
Trang mẫu: cái khung dùng lại
Trang mẫu (master page) chứa những gì lặp lại: lưới, lề, số trang, tên chương ở đầu trang, dải màu nhận diện. Mọi trang nội dung được gắn với một trang mẫu.
Một ấn phẩm thường có 3–6 trang mẫu:
- Trang mở chương (thường không có số trang, không có đầu trang).
- Trang nội dung chuẩn (hai cột chữ).
- Trang ảnh lớn (không có đầu trang để ảnh tràn).
- Trang bảng hoặc dữ liệu.
- Trang trống hoặc trang lót.
Số trang phải là biến tự động trên trang mẫu, không gõ tay. Gõ tay số trang là chắc chắn sai khi thêm bớt một trang ở giữa.
Kiểu đoạn và kiểu ký tự
Mỗi loại chữ trong ấn phẩm là một kiểu được đặt tên: thân bài, tiêu đề cấp 1, tiêu đề cấp 2, chú thích ảnh, trích dẫn, danh sách, bảng. Kiểu đoạn định nghĩa phông, cỡ, khoảng cách dòng, khoảng trước và sau, căn lề, thụt đầu dòng, màu. Kiểu ký tự định nghĩa những thay đổi trong dòng: chữ đậm nhấn, chữ nghiêng tên sách, số trong bảng.
Quy tắc: không định dạng tay bất kỳ đoạn nào. Mọi thay đổi đi qua kiểu. Khi khách đổi cỡ thân bài, bạn đổi một kiểu, cả cuốn cập nhật.
Mẹo thiết lập: đặt các kiểu con dựa trên một kiểu gốc (ví dụ mọi kiểu thân bài dựa trên “Thân bài gốc”). Đổi phông ở kiểu gốc, mọi kiểu con đổi theo.
Số trang chia hết cho bốn
Ấn phẩm đóng ghim giữa (ghim gáy) được in trên các tờ lớn gấp đôi; mỗi tờ gấp đôi cho 4 trang. Vì vậy tổng số trang (tính cả bìa) phải chia hết cho 4: 8, 12, 16, 20, 24… Ấn phẩm đóng keo gáy vuông in theo tay sách (thường 8, 16 hoặc 32 trang một tay), nên tổng số trang tốt nhất là bội số của kích thước tay sách để không lãng phí giấy — hỏi nhà in họ dùng tay bao nhiêu trang.
| Cách đóng | Số trang phù hợp | Giới hạn thường gặp | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Ghim giữa | Bội số của 4 | Khoảng dưới 60–80 trang tuỳ độ dày giấy | Có hiện tượng đẩy trang |
| Keo gáy vuông | Bội số của 4, tốt nhất theo tay sách | Từ khoảng 40 trang trở lên để gáy đủ dày | Lề gáy cần rộng hơn |
| Khâu chỉ | Theo tay sách | Sách dày, cần mở phẳng | Chi phí cao hơn, bền |
| Lò xo | Linh hoạt | Tài liệu làm việc, lịch | Chừa lề đục lỗ |
Nếu nội dung ra 46 trang cho ấn phẩm ghim giữa, bạn phải thêm 2 trang hoặc cắt 2 trang. Quyết định sớm thì dễ; phát hiện lúc gửi in thì khổ.
Hiện tượng đẩy trang và lề gáy
Với ấn phẩm ghim giữa dày, các tờ ở giữa bị đẩy ra ngoài so với các tờ ở ngoài khi gấp lồng vào nhau. Sau khi xén, các trang giữa có lề ngoài hẹp hơn trang bìa. Hiện tượng này gọi là đẩy trang (creep). Nhà in thường bù trong phần mềm bình trang, nhưng người thiết kế cần giữ chữ và số trang cách mép ngoài đủ xa (không sát vùng an toàn) để không bị xén.
Với sách keo gáy, phần giấy gần gáy khó mở phẳng, bị “nuốt” vào gáy. Cộng thêm lề gáy vài milimét và tránh đặt chữ, mặt người, chi tiết quan trọng vắt qua gáy trên các trang đôi.
Tính độ dày gáy cho bìa
Bìa sách keo gáy có ba phần: bìa trước, gáy, bìa sau. Độ dày gáy phụ thuộc số trang ruột và độ dày giấy. Công thức gần đúng: độ dày gáy ≈ (số trang ÷ 2) × độ dày một tờ giấy. Ví dụ 200 trang giấy dày khoảng 0,1mm mỗi tờ: 100 × 0,1 = khoảng 10mm, cộng thêm một chút cho keo và bìa. Luôn xin nhà in con số chính xác sau khi chốt giấy và số trang; đừng thiết kế bìa trước khi có con số này.
Chuẩn bị cho nội dung thay đổi
- Liên kết chữ thành luồng (text thread) giữa các khung trong một chương để thêm bớt chữ tự chảy.
- Neo ảnh vào đoạn văn liên quan nếu ảnh cần đi theo chữ.
- Dùng mục lục tự động dựng từ các kiểu tiêu đề.
- Tách ảnh khỏi tệp dàn trang bằng liên kết; khi thay ảnh chỉ cần thay tệp nguồn.
- Đặt tên phiên bản rõ ràng, lưu phiên bản trước mỗi vòng sửa.
Quy trình dàn một ấn phẩm 32–64 trang
- Nhận toàn bộ nội dung (hoặc ước lượng số chữ, số ảnh mỗi phần).
- Lập bản đồ trang (flat plan): một lưới các ô nhỏ, mỗi ô một trang, ghi nội dung dự kiến. Kiểm tổng số trang chia hết cho 4.
- Dựng lưới, trang mẫu, kiểu đoạn, kiểu ký tự.
- Dàn 4–6 trang điển hình, duyệt với khách.
- Đổ nội dung toàn bộ, chỉ dùng kiểu.
- Rà dòng mồ côi, chữ lẻ, sông trắng, ảnh vắt gáy.
- Xin nhà in độ dày gáy, thiết kế bìa.
- Xuất PDF và xin bản in thử, có thể là bản bình trang để kiểm thứ tự.
Bản đồ trang ở bước 2 là công cụ bị đánh giá thấp nhất. In nó ra, dán lên tường, và bạn cùng khách sẽ thấy cả cuốn sách trong một cái nhìn: nhịp các trang ảnh và trang chữ, chỗ nào quá dày, chỗ nào cần trang nghỉ. Hãy làm nó trước khi mở phần mềm dàn trang.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao số trang phải chia hết cho 4?
Vì ấn phẩm được in trên tờ lớn gấp đôi, mỗi tờ gấp cho 4 trang. Ấn phẩm ghim giữa bắt buộc tổng số trang là bội số của 4.
Kiểu đoạn là gì và vì sao nên dùng?
Kiểu đoạn là bộ định dạng đặt tên cho một loại chữ như thân bài, tiêu đề, chú thích. Dùng kiểu giúp đổi định dạng cả ấn phẩm trong vài giây thay vì sửa từng trang.
Đẩy trang là gì?
Là hiện tượng các tờ ở giữa ấn phẩm ghim giữa bị đẩy ra ngoài khi gấp lồng, nên sau khi xén lề ngoài của chúng hẹp hơn. Cần giữ chữ cách mép ngoài đủ xa.
Tính độ dày gáy sách thế nào?
Gần đúng bằng số trang chia 2 nhân độ dày một tờ giấy, cộng thêm phần keo và bìa. Nên xin nhà in con số chính xác sau khi chốt giấy.
Bản đồ trang là gì?
Là lưới ô nhỏ, mỗi ô một trang, ghi nội dung dự kiến. Nó giúp kiểm tổng số trang, nhịp nội dung và thống nhất với khách trước khi dàn trang.
